MÜELLİFE-İ KULÛB"
MESELESİ
888 Önce müellife
(kalbleri te'lif edilecek, ısındırılacak) kimdir? sualine cevab arayalım. İmam-ı
Kasani: "Müellife-i Kulûb, Kureyş'in reislerinden ve arapların önde gelen
kimseleridir ki, Ebû Süfyan b. Harb, Safvan b. Ümeyye, Uyeyne İbn-i Hısn-i
Firazi, Ekra b. Habis, Abbas İbn-i Mirdat, Malik İbn-i Avf onlardandır. Bunlar
kendi kavimleri (kabileleri) arasında nüfûz, kuvvet, şeref ve çok bağlıları
bulunan şahıslardı. Bazıları hakikaten mü'min olmuşlardı, bazıları zâhiren
müslüman, gerçekte münâfıklar zümresindendi, üçüncü bir kısmı da
kâfirdiler."(67) hükmünü beyanla, müellife'nin tek bir akaidle
açıklanamıyacağını kaydediyor. Hz. Ebû Bekir (ra)'in hilâfeti döneminde Ekra b.
Habis ile Uyeyne b. Hısn-i Firazi, çevrelerinde bulunan arazilerin "Müellife-i
Kulûb" hakkı olarak kendilerine verilmesini taleb ettiler. Hz. Ömer (ra)
kadı'lık görevini yürütüyordu. Kendilerine; "bunun mümkün olmadığını, Allahû
Teâla (cc)'nın İslâm'ı aziz kâldığını ve kendilerine muhtaç olmadıklarını"
beyanla, "Müellife-i Kulûb" hissesinin kaldırıldığını ilân etti.(68) Fûkaha; bu
hususta sahâbe-i kiram'ın icma'sının tahakkuk ettiğini zikretmektedir.(69) İbn-i
Nüceym bu icma'nın; mü'minlerle-kâfirler arasında dostluğun kesildiğini beyan
eden Âyet-i Kerimelere dayandığını, farz ve vacib olan hiçbir sadakanın kâfire
verilmeyeceğini beyan etmektedir.(70) İmam-ı Merginani: "Zekâtın verileceği
yerler sekiz sınıftır. Müellife-i Kulûb ise düşmüştür. Çünkü Allahû Teâla (cc)
İslâm'ı aziz kıldı, onlara (Müellife-i Kulûb'a) muhtaç etmedi. İşte icma bunun
üzerine mün'akid oldu"(71) hükmünü zikreder. Dolayısıyla; "Müellife-i Kulûb'a",
sırf bu noktaları esas alınarak zekât verilmez. İbn-i Abidin: "Müellife-i
Kulûb'un müslüman fakirlerine, fakirlik vasfından dolayı zekât verilir,
müellife'den olmasına bakılarak verilmez"(72) hükmünü beyan eder.
889 Zekât; mahiyetini beyan ettiğimiz yedi sınıfın
bütün ferdlerine veya bazısına temlik yoluyla (Milk edindirmek, vermek
sûretiyle) edâ edilir.(73) İmam-ı Şafii (rh.a) "Her sınıftan en az üç kişiye
verilmek sûretiyle edâ edileceğini" esas almıştır.(74) Dürri'l Muhtar'da: "Zekât
veren kimse, bu sınıfların hepsine veya bazısına -velev ki herhangi sınıftan bir
kişiye olsun- verebilir. Çünkü cins bildiren "Elif lâm", topluluğu iptal eder.
Şafii her sınıftan üç kişiye verilmesini şart koşmuştur" hükmü kayıtlıdır. İbn-i
Abidin bu metni şerhederken "Cins bildiren" "Elif, lâm" topluluğu iptal eder"
hükmünü şu şekilde izah ediyor: "Cins bildiren "Elif lâm"dan murad; ayetteki
"lilfûkarai" kelimesinin başındaki harf-i tariftir. Bu harf-i tarif cinse, yani
hakikate delâlet eder. Halebi diyor ki, "Bu yedi sınıf zekât ehlinden sadece bir
kişiye vermenin caiz olduğunu ta'lildir. Yalnız bir sınıfa vermenin caiz
olmasına gelince, onun illeti şudur: Ayetten murad, kendilerine zekât vermek
caiz olan sınıfları beyan etmektir, yoksa onlara vermeyi tayin etmek
değildir.""(75) Firaset sahibi her mü'min kabul eder ki; gününüzde "Ulû'lemr" ve
onun zekât toplamakla görevlendirdiği "Âmil" yoktur. Ayrıca Allah (cc) yolunda
silâhlı mücadele veren fakir mücahidlerin sayısı da oldukça azdır. "Mükâteb
köle'nin de" bulunmadığı dikkate alınırsa, geriye: Fakir, miskin, yolcu ve
borçlu kalır!..
890 Zekât verilen mal, nisab miktarına ulaşmıyorsa, bunu tek bir kişiye vermek daha efdaldir. Zahidi 'de de böyledir.(76) Ancak nisab miktarını aşarsa, bir kişiye vermek mekrûh olur. Zira bu fiilde, karşıdakini "Zengin" duruma getirmek vardır. Bu gibi hallerde; birkaç fakir arasında taksim edilir.
(67) İmam-ı Kasani - El Bidaiû's Senai fi
Tertibi'ş Şerai - Beyrut: 1974, C: 2, Sh: 44.
(68) Ebû Bekir El Cassas - Ahkamû'l
Kur'an - Beyrut: 1335, C: 3, Sh: 124. Ayrıca Fahrüddin-i Razi - Mefatihû'l Gayb
- İst: 1308,C: 4, Sh: 680.
(69) İbn-i Abidin - A.g.e. C: 4, Sh: 168.
Ayrıca İbn-i Hümam - A.g.e., C: 2, Sh: 14-15.
(70) İbn-i Nüceym - El Bahrû'r Raik -
Kahire: 1311, C: 2, Sh: 259.
(71) İmam-ı Merginani -A.g.e., C: 1, Sh:
112.
(72) İbn-i Abidin - A.g.e. C: 4, Sh: 169.
(73) İmam-ı Merginani -A.g.e., C: 1, Sh:
113. Ayrıca Molla Hüsrev - A.g.e. C: 1, Sh: 189. Şeyh Abdulgani El Meydani - El
Lübab fi Şerhi'l Kitab - Beyrut: 1400, C: 1, Sh: 155.
(74) İbn-i Hümam - Fethû'l Kadir - Beyrut
: 1315 D. Sadr Mtb. C: 2, Sh: 18. Ayrıca Mola Hüsrev - A.g.e. C: 1, Sh: 189.
İmam-ı Merginani - A.g.e. C: 1, Sh: 113.
(75) İbn-i Abidin - Reddü'l Muhtar Ale'd
Dürri'l Muhtar - İst: 1983, C: 4, Sh: 173.
(76) Şeyh Nizamüddin ve heyet - El Feteva-ı Hindiyye - Beyrut: 1400, C: 1, Sh: 188.